هر آنچه که باید درباره زنبور عسل بدانید!

شنبه ۱۸ آذر ۱۴۰۲ - ۱۱:۵۶ تعداد بازدید : 340

زنبورعسل با اینکه از معروف ترین زنبورهاست اما درصد کمی از گونه های زنبور را شامل میشود. ما در این مقاله زنبور عسل را بررسی می کنیم و ویژگی های این موجود شگفت انگیز را برای شما بیان خواهیم کرد.

ظاهر زنبور عسل چگونه است؟

زنبورهای عسل اندازه ای حدود 15میلی متر دارند و رنگ آنها معمولا قهوه ای روشن است. زنبورهای عسل معمولا موجودات بیضی شکل به رنگ طلایی زرد و نوارهای قهوه ای هستند. اگرچه رنگ بدن زنبورهای عسل بین گونه ها متفاوت است و برخی زنبورهای عسل بدن سیاه رنگی دارند ولی همه زنبورهای عسل دارای طیف های تیره به روشن هستند. این نوارهای تیره و روشن بقای زنبور را هدف قرار میدهند: برخلاف گونه های دیگر که هنگام تشخیص نزدیک شدن شکارچیان پنهان میشوند، آنهایی ک بدن رنگ روشن و توانایی نیش زدن دارند برای شکارچیان یا سارقان  عسل  بعنوان هشدار عمل میکنند.

 

نژاد های معروف زنبور عسل Apis mellifera

1- زنبور عسل سیاه Apis mellifera mellifera

اصالتا نژاد این زنبور مربوط به اروپای جنوبی است ولی فعلا در فرانسه و سوئیس و هلند و بلژیک و تا حدی هم در انگلستان وجود دارد. تنها مزیت آنها این است که با خوردن غذای زیاد میتوانند شرایط سخت زمستان را تحمل کنند.

2- زنبور عسل ایتالیایی یا زنبور عسل طلایی Apis mellifera Ligustica

زیستگاه اصلی این زنبور شبه جزیره ایتالیا است. این زنبور از نظر اندام کمی کوچک تر از زنبور عسل سیاه می باشد و رنگ آن معمولا زرد مایل به قهوه ای ست که این رنگ علت اصلی رنگ موهای بدن، به خصوص در نرهاست که به این دلیل آن را زنبور عسل طلایی نیز می نامند.

3- زنبور عسل کارنیولان Apis mellifera carnica

این زنبورها در قسمت جنوبی کوه های آلپ و شمال بالکان و دره دانوب، یعنی، کشورهای اتریش، مجارستان، آلمان، رومانی و بلغارستان پراکنده می باشند. این نژاد از نظر ظاهری شبیه به زنبوران نژاد ایتالیایی می باشند. رنگ بدنشان خاکستری مایل به قهوه ای است و موهای کوتاه و پر پشتی دارند. از مهم ترین ویژگی های این نوع زنبور عسل، آرام بودن آن می باشد که شاید بتوان گفت آرام ترین نوع در بین تمام زنبور ها می باشد.

4- زنبور عسل قفقازی Apis mellifera caucasica

وطن اصلی این زنبور عسل به کوه های قفقاز بر میگردد و دارای رنگ بدن خاکستری روشن می باشد. ویژگی این زنبورها آرام بودن آنهاست  و تقریبا کمتر از دیگر گونه ها نیش می زنند. این زنبورها به بیماری “نوزما” حساس هستند و به همین دلیل از زمستان گذرانی برخوردار نیستند حتی با اینکه مصرف غذای آن ها در این فصل زیاد است.

5- زنبور عسل ایرانی Apis mellifera meda persica

وطن اصلی این نژاد زنبور، ایران می باشد. از لحاظ شکل ظاهری، سه حلقه ابتدایی شکم این زنبور، سیاه رنگ و باقی حلقه ها زرد متمایل به قهوه ای است. این نوع نژاد به زنبور نیش زن معروف است. این در حالی است که غریزه نیش زنی در این زنبور، معمولی می باشد.

زنبور عسل ایرانی از نظر مصرف غذایی بسیار قانع تر از نژاد های دیگر می باشد و مصرف غذای آن در زمستان بسیار کم است. این  زنبور در مناطق سردسیر، سرمای زمستان را به خوبی تحمل می کند. این زنبور از نظر رشد جمعیت، در بهار خوب است و تا خرداد ماه به بیشترین شمار خود می رسد. تمایل نژاد ایرانی به غارتگری و تولید مثل زیاد، از ویژگی های نامطلوب این نژاد است.

 

زنبور عسل چگونه عسل تولید میکند؟ 

عسل حاصل تغذیه زنبور از گل هاست. آنها عصاره قندی را که شهد  نام دارد را بوسیله زبانشان می مکند. آنها شهد را در معده عسلی خود ذخیره میکنند که از معده غذایی آنها متفاوت است.

هنگامی که بارگیری آنها کامل می شود به کندو بازمی گردند. آنجا، شهد را از طریق دهانشان به زنبورهای کارگر منتقل میکنند و زنبورهای کارگر آن را به مدت نیم ساعت می جوند. شهد از یک زنبور به زنبور دیگر منتقل میشود تا وقتی که به تدریج تبدیل به عسل شود، سپس زنبورها آن را در سلول های لانه زنبوری که مانند مکعب های کوچک ساخته شده با موم است، ذخیره میکنند. عسل هنوز کمی مرطوب است بنابراین آنها با بال های خود آن را خنک میکنند تا خشک و چسبناک شود. زمانی که آماده شد سلول ها را با موم محکم میکنند تا تمیز بمانند.

حداقل 8 زنبورعسل در کل زندگی خود فقط یک قاشق چای خوری عسل تولید میکنند. خوشبختانه زنبورها معمولا بیشتر از نیازشان عسل تولید میکنند، بنابراین ما نیز میتوانیم استفاده کنیم.

 

محصولات زنبورعسل

دو نوع محصولی که توسط زنبور تولید میشود شامل: خارج کندو و داخل کندو

محصولات خارج کندو شامل: عسل، عسلک، بره موم، گرده گل

محصولات داخل کندو شامل: موم، زهر زنبور عسل، ژل رویال

عسلک

زنبورها شیره روی برگ درختان را می مکند و همان مراحل تولید عسل را روی آن انجام میدهند.

بره موم

این محصول از ترکیب صمغ درختانی چون نارون، شاه بلوط و… که به پای زنبور می چسبد بوجود می آید و دارای خاصیت ضد میکروبی  است. ویژگی آن خمیری و چسبناک است که بوی مطبوعی دارد و رنگ آن از سبز تا قهوه ای تیره متغیر است.

گرده گل

اندام نر گیاهان هستند که برای لقاح باید بر روی گل های ماده منتقل شوند که قسمتی از انتقال توسط زنبورها انجام میگیرد.

موم

ماده ای زرد رنگ و نرم که معمولا زنبور عسل آن را تولید میکند. موم ماده ای مقاوم در برابر رطوبت است، درصورتی که در برابر حرارت و فشار مکانیکی مقاومتی ندارد.

زهر زنبور عسل

طبق نظر انجمن آپی تراپی آمریکا، (زنبور درمانی) استفاده دارویی از محصولات ساخته شده بوسیله زنبورها، مثل عسل، گرده و زهر می باشد.

مواردی که از زهر برای درمان آنها استفاده میشود:

ضد التهاب: مواد موجود در زهر زنبور عسل مانند (ملتین، آدولاپین و آپامین) دارای خواص ضدالتهابی هستند.

آرتروز: درمان آرتروز با زهر زنبور عسل طبق اظهارات محققان که زهر زنبورعسل در طب سوزنی، اثر مثبتی بر روی مفاصل دردناک و متورم دارد، میتواند امکان پذیر باشد.

مسکن درد: سم زنبورعسل دارای خواص رفع کننده درد شدید است.

زهر زنبور عسل به مولتیپل اسکروزیس، سوختگی، تاندونیت، عفونت بهبود بخشیده است.

برخی حتی ادعا میکنند که زهر زنبورعسل به درمان آکنه، پسوزیاریس و زخم های ناشی از سرطان پوست نیز کمک کرده است.

ژل رویال

به این ژل در فارسی شاه انگبین می گویند. این ژل ماده ای است که از غدد مغزی زنبوران کارگر ترشح می شود و به تغذیه نبورهای نوزاد کمک میکند.

 

اگر زنبورعسل منقرض شود چه اتفاقی می افتد؟

اگر زنبور عسل منقرض شود، این می‌تواند دامنه گسترده‌ای از اثرات منفی بر روی اکوسیستم و زندگی روزمره ما داشته باشد. برخی از این اثرات شامل موارد زیر می‌شود:

  1. کاهش تولید محصولات زراعی: زنبور عسل نقش بسیار مهمی در گرده‌افشانی گیاهان دارد. اگر زنبور عسل منقرض شود، تولید محصولات مزرعه‌ای مانند میوه‌ها، سبزیجات و محصولات دیگر می‌تواند کاهش یابد که می‌تواند به کاهش تنوع غذایی و افزایش قیمت موادغذایی منجر شود.

  2. تخریب اکوسیستم‌های طبیعی: زنبور عسل یکی از عوامل مهم در حفظ تنوع زیستی است. اگر زنبور عسل از بین برود، اکوسیستم‌های طبیعی مختلف، از جمله جنگل‌ها و مرتع‌ها، ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند و مواردی مانند کاهش تعداد گونه‌ها و بحران‌های زیست‌محیطی را به دنبال داشته باشند.

  3. تأثیر بر صنایع مرتبط: صنایعی مانند باغبانی، بسته‌بندی محصولات کشاورزی و تجارت عسل، به طور مستقیم یا غیرمستقیم از وجود زنبور عسل وابسته هستند. منقرض شدن زنبور عسل می‌تواند به تخریب این صنایع و به شکل دیگری، اقتصاد و تأمین معاش بسیاری از افراد مرتبط با این صنایع را تحت تأثیر قرار دهد.

این موارد نشان می‌دهد که منقرض شدن زنبور عسل می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر روی زندگی ما داشته باشد و نشان می‌دهد ضرورت حفاظت از این موجودات حیاتی است.

 

رفتار زنبورهای عسل

زنبورهای عسل موجودات اجتماعی هستند و در کلنی ها زندگی میکنند. با این حال آنها رفتارهای خشونت آمیزی را داخل کلنی ها نشان میدهند. زنبورهای نر در هوای سرد از لانه های خود خارج می شوند و ملکه گاهی اوقات ملکه های دیگر را بخاطر سلطه گری از بین میبرد.

اگرچه زنبورهای عسل نقش مهمی را در گرده افشانی و محیط زیست ایفا می کنند، باید اقداماتی صورت گیرد تا اطمینان حاصل شود که کندوها در نزدیکی خانه شما وجود نداشته باشند، بعلت اینکه امکان نیش زدن وجود دارد.

کلنی و مسئولیت های هر زنبور

زنبور عسل مانند برخی گونه های دیگر زنبورها اجتماعی می باشد و درکلنی های با جمعیت چند هزار نفر زندگی میکند.

سه نوع زنبور عسل در کلنی  زندگی میکنند: ملکه، زنبورهای نر و کارگران نابارور ماده

در هر کلنی، تنها  یک ملکه وجود دارد. زنبورهای ملکه با زنبورهای نر جفت گیری میکنند، کلنی های جدید را تاسیس و تخم گذاری میکنند. زنبور ملکه تخم ها را در سلولهای لانه قرار میدهد و زمانی از تخم بیرون می آیند که لارو شده اند. هرکلنی شامل یک ملکه است که قادر به تولید 2000 عدد تخم در روز است.

کارگران بالغ از لاروهای درون سلول ها پرستاری میکنند و تغذیه آنها را به مدت تقریبا سه هفته با گرده و عسل تأمین میکنند و درآن زمان بالغ میشوند. زنبورهای بالغ با دقت خودشان را از سلول های مهروموم شده خارج می کنند. زنبورهای عسل نر بخش کمتری از یک کلنی هستند و فقط یک هدف را در اختیار دارند: جفت گیری با زنبور ملکه بکر. البته پس از جفت گیری، زنبورهای نر می میرند.

گرچه کارگران نابارور تخم خود را تولید نمی کنند و کلنی های جدیدی ایجاد نمی کنند اما آنها وظایف مهمی را انجام میدهند. زنبورهای کارگر جوان از ترشح مایع غدد شکمی خود به لاروها می دهند. بعنوان کارگران بالغ، آنها مسئول حمل و نگهداری مواد غذایی جمع آوری شده توسط زنبورهای مزرعه رو هستند.

گستره توزیع زنبورهای عسل

گونه های زنبور عسل که در سراسرجهان یافت شده اند و درموقعیت های مختلف دیده میشوند، شامل اروپا و ایالات متحده آمریکا میشوند. آنها در تابستان و اواخر بهار بیشتر قابل مشاهده هستند، درست زمانی که ملکه های جدید با هزاران زنبور کارگر برای ساخت لانه های جدید کلنی های قدیمی شان را ترک میکنند، در این زمان، گروه های بزرگی از زنبور ها را میتوان درکنار یکدیگر پیدا کرد تا مکان جدیدی برای لانه انتخاب کنند.

ازدحام شدیدی تقریبا 24 ساعت برای استقرار لانه جدید برقرار میشود. در حالی که بیشتر این ازدحام ها بی ضرر هستند، گونه های خاصی از زنبورها شدیدا مهاجم هستند و ممکن است ناخواسته حمله کنند.

از آنجا که زنبورهای عسل در سراسر جهان یافت میشوند، طبیعت و رفتار آنها متفاوت است. در حالی که زنبورهای عسل ایتالیایی مطیع هستند، زنبورهای عسل آلمانی و آفریقایی رفتارهای شدیدا تدافعی دارند.

با این وجود، همه زنبورهای عسل زمانی که تحریک میشوند حالت تدافعی میگیرند و میتوانند انسان ها یا حیوانات  را از خود دور کنند.

 

گرده افشانی

میلیون ها سال است که زنبورهای عسل گرده افشان های عمده گل ها بوده اند، بنابراین گیاهان برای تولید گل ها به زنبورها متکی هستند. هدف گیاه تولید مثل است. زنبورها ناخواسته به انتقال گرده، سلول های اسپرم نر گیاهی، از یک گل به گل دیگر کمک میکنند. بدون گرده افشانی، بسیاری از گیاهان قادر به تولید مثل نیستند و درنتیجه از بین میروند. منفعت انسان از این رابطه محصول و فرآورده عسل است.

بسیاری از محصولاتی که مردم استفاده می کنند حاصل گرده افشانی زنبورهای عسل هستند. بسیاری از تولیدکنندگان، کلنی های زنبورعسل را به این دلیل حفظ میکنند. چون بدون گرده افشانی، گیاهان، سبزی و میوه تولید نخواهند کرد. علاوه برگرده افشانی، زنبورهای عسل در کنار گرده، عصاره گل ها را هم میگیرند. شهد به لانه منتقل شده و طی یک فرآیند به عسل تبدیل میشود.

رقص زنبورهای عسل

دو نظریه عمده در مورد چگونگی ارتباط زنبور عسل مزرعه رو با زنبور های کارگر دیگر در مورد یک منبع غذایی جدید وجود دارد: رقص زنبور عسل و بویایی.

ارتباط برقرارکردن زنبورها در زبان رقص، با ترکیب رقص و بویایی می باشد، درحالی که نظریه بویایی ادعا میکند که زنبور عسل صرفا بر بوی گل متکی می باشد.

رقص زنبور عسل نقش مهمی در زنده ماندن گونه ها ایفا میکند. سالهاست که رقص زنبور بخشی از کلنی ها و یکی از مهمترین روش ها برای یافتن غذا بوده است. رقص زنبور عسل راهی برای ارتباط زنبورها با یکدیگر است. زنبورعسلی که یک منبع غذایی جدید را کشف میکند با رقص زنبور موقعیتش را به بقیه زنبورها اطلاع میدهد. زمانی که زنبورکارگر از یک منبع غذایی فراوان بازمیگردد بصورت دایره وار درون لانه می رقصد.

دو نوع اصلی از رقص های زنبورعسل وجود دارد:

رقص چرخشی و رقص جنباندن

رقص چرخشی: با توجه به عنوان اسم، حرکت در دایره است. این حرکت برای نشان دادن منبع غذایی کمتر از 50 متر از لانه استفاده میشود.

رقص جنباندن، الگوی هشت ضلعی است که زنبور شکمش را میجنباند  و برای موقعیت غذا در مسافت بیشتر از 150 متر استفاده میشود. فاصله دقیق میتواند با طول مدت رقص رابطه مستقیم برقرار کند.

رقص طولانی نشان دهنده فاصله طولانی است. زنبور کارگر همچنین میتواند رقص خود را با جنباندن بدنش در امتداد موقعیت عمودی خورشید نشان دهد. درجه ها به راست یا چپ عمودی نشان دهنده امتداد غذاست. برای مثال، اگر  زنبورعسل 30 درجه به عمود بچرخد، غذا در زاویه 30 درجه از لانه عمود به خورشید پیدا شده است.

این زبان توسط انسان نیز قابل فهم است و بطور اثربخشی محققان را با اندازه گیری میزان و کیفیت گرده و شهد به لانه میرساند. گرچه ویژگی های خاصی از این زبان رقص، شامل حقیقتی است که زنبورهای عسل الگوهای رقص را در تاریکی درک میکنند، حتی وقتی قابل درک نیستند.

موادی که در بدن زنبور عسل ذخیره می گردند

زنبورهای بهاری نیاز به ذخیره نمودن مواد غذایی در بدنشان ندارند، چون عمرشان کوتاه است و پس از ۵ الی ۶ هفته زندگی پیر شده و می میرند، ولی زنبورهایی که از نیمه دوم تابستان به بعد متولد میشوند (زنبورهای زمستانی تا حدود ۸ ماه زنده می مانند. یعنی نیمه دوم تابستان و تمام پاییز و تمام زمستان و حتی مدت کوتاهی از اوایل بهار نیز زنده اند. در نتیجه مسؤلیت تغذیه اولین لاروهای بهاری به عهده همین زنبورهای زمستانی است. از طرفی می دانیم که ملکه نخستین تخمها را در اواخر زمستان می گذارد.

یعنی درست همان زمانی که معمولا در طبیعت نه اثری از شهد است و نه خبری از گرده گل. زنبورهای زمستانی این وضع را از قبل پیش بینی می کنند و برای مقابله با آن از همان روزهای اول بعد از تولد که اواخر تابستان و اوایل پاییز باشد به مقدار زیاد گرده گل می خورند تا چربیها و مواد پروتئینی آن در زیر پوستشان ذخیره گردد. از این مواد ذخیره شده در اواخر زمستان و اوایل بهار در تغذیه نوزادان استفاده می کنند تا هوا کم کم گرم شده و شکوفه ها باز شوند.

 

نظر شما درباره زنبور عسل و ویژگی های آن چیست؟لطفا نظر خود را در قسمت دیدگاه ها برای ما بنویسید.

نظرات
  • هر آنچه که باید درباره زنبور عسل بدانید!